Buzağı Bakımı: Ağız Sütünden Sütten Kesmeye 7 Adım
Buzağı bakımı, bir süt işletmesinin geleceğini belirleyen iştir: bugün doğan dişi buzağı, yaklaşık iki yıl sonra sürüye sağmal inek olarak katılır. Buzağının ilk saatleri ve ilk haftaları iyi geçerse sağlıklı büyür, zamanında gebe kalır ve genetik potansiyelini süte dönüştürür. Bu yazıda yeni doğan buzağı bakımını, ağız sütünden (kolostrum) sütten kesmeye kadar yedi adımda anlatıyoruz. Sütten kesim sonrasını, yani buzağının gebe düveye dönüşmesini düve yetiştiriciliği sayfamızda ayrıca ele aldık.
Buzağı bakımı neden bu kadar önemli?
Buzağı, hastalıklara karşı hazır bir bağışıklıkla doğmaz. İlk haftalarda sindirim sistemi yalnızca sütü değerlendirebilir, işkembesi henüz çalışmaz ve vücut ısısını korumakta yetişkin bir inek kadar başarılı değildir. Bu yüzden buzağı bakımı üç temel üzerine kurulur: zamanında ve yeterli ağız sütü, temiz ve kuru bir ortam, düzenli ve tutarlı besleme.
Bu dönemde yapılan hatalar çoğu zaman sonradan telafi edilemez. İlk aylarını sağlıklı geçirmeyen bir buzağı yaşıtlarının gerisinde kalır; bu gecikme tohumlama yaşına ve ilk laktasyon verimine kadar taşınır. Süt sığırcılığında sürü yönetiminin en uzun vadeli yatırımı bu yüzden buzağıdır.
1. Doğum ve ilk dakikalar
İyi bir başlangıç, temiz bir doğum yeriyle olur. Doğumun kuru, temiz altlıklı ve sakin bir bölümde yapılması, buzağının hayata ilk temas ettiği ortamın temiz olması demektir. Doğumdan hemen sonra şunlara bakılır:
- Buzağının rahat nefes alıp almadığı kontrol edilir; ağız ve burun çevresi temizlenir.
- Buzağı kurulanır. Islak kalan buzağı, özellikle soğuk havada hızla ısı kaybeder.
- Göbek kordonu, veteriner hekimin önerdiği antiseptikle dezenfekte edilir. Göbek, yeni doğan buzağıda mikropların vücuda girebileceği açık bir kapıdır.
- Buzağı kısa sürede ayağa kalkmalı ve emme isteği göstermelidir; göstermiyorsa yakından izlenir.

2. Ağız sütü (kolostrum): ilk saatlerin en önemli işi
Ağız sütü, yani kolostrum, ineğin doğumdan sonra verdiği ilk süttür. Normal sütten daha koyudur ve buzağıyı ilk haftalarda hastalıklara karşı koruyan antikorları taşır. İneklerde bu antikorlar gebelik sırasında anneden yavruya geçmez; buzağı bağışıklığını ağız sütünden alır. Buzağı bakımında tek bir kural seçmek gerekseydi, o kural ağız sütü olurdu.
Ağız sütünde üç şey belirleyicidir:
- Zaman: Buzağının bağırsakları antikorları en iyi doğumdan sonraki ilk saatlerde emer; bu yetenek saatler ilerledikçe hızla azalır ve yaklaşık bir gün içinde sona erer. Ağız sütü bu yüzden bekletilmeden verilir.
- Miktar: Yaygın öneri, ilk gün buzağıya canlı ağırlığının yaklaşık yüzde 10'u kadar ağız sütü içirilmesi ve bunun ilk bölümünün doğumdan hemen sonraki saatlerde verilmesidir.
- Kalite ve temizlik: Sağlıklı bir inekten, temiz kaba sağılmış ağız sütü kullanılır. Kirli kovada bekleyen ağız sütü fayda yerine mikrop taşır.
Buzağının kendi kendine yeterince emdiğini varsaymak yaygın bir hatadır. İçtiği miktarı bilmenin yolu, ağız sütünü biberon ya da emzikli kovayla ölçerek vermektir.
3. Barınak: kuru, temiz ve cereyansız
Yeni doğan buzağı için en uygun yer kuru altlığı olan, hava alan ama cereyan yapmayan, temiz bir bölmedir. İlk haftalarda buzağıların ayrı bölmelerde barındırılması yaygın bir uygulamadır: hastalıkların buzağıdan buzağıya bulaşma riski azalır, her buzağının ne kadar süt içtiği, dışkısı ve genel durumu ayrı ayrı izlenebilir.
- Altlık her zaman kuru tutulur; ıslak altlık hem üşütür hem mikrop barındırır.
- Bölme, bir buzağı çıktıktan sonra temizlenmeden yenisine verilmez.
- Soğuk havada bol ve kuru altlık, sıcak havada gölge ve hava akımı sağlanır.
4. Süt dönemi: düzen ve hijyen
Ağız sütü döneminden sonra buzağı süt ya da buzağı maması ile beslenir. Hangi yöntem seçilirse seçilsin, belirleyici olan tutarlılıktır: süt her gün aynı saatlerde, aynı miktarda ve vücut ısısına yakın sıcaklıkta verilir. Ani değişiklikler sindirim bozukluklarının en sık nedenlerindendir.
Biberon, kova ve emzikler her öğünden sonra yıkanır. Buzağı beslemede hijyen, yetişkin hayvanlarda olduğundan çok daha belirleyicidir; çünkü buzağının bağışıklığı henüz gelişmektedir. Miktar ve öğün sayısı, buzağının yaşına ve işletmenin besleme programına göre veteriner hekim ya da besleme danışmanıyla birlikte belirlenir.
Güncel gebe düve listesini görmek ister misiniz? Arayın: 0542 331 78 93
5. Su ve buzağı başlangıç yemi
Buzağının süt içmesi, suya ihtiyacı olmadığı anlamına gelmez. İlk günlerden itibaren önünde temiz ve taze su bulunmalıdır. Aynı dönemde az miktarda buzağı başlangıç yemi de sunulur. Buzağı başta yalnızca tadına bakar, ancak işkembenin gelişmesini sağlayan şey tam da bu yemdir: buzağı başlangıç yemini yedikçe işkembesi çalışmaya başlar ve hayvan süte bağımlı olmaktan çıkar.
- Yem az miktarda verilir ve her gün tazelenir; ıslanmış ya da bayatlamış yem alınır.
- Su kovası ile süt kovası ayrı tutulur, ikisi de temiz olur.
- Yem tüketimi izlenir; sütten kesme kararının dayanağı bu tüketimdir.
6. Sağlık takibi ve kayıt
Buzağılarda en sık görülen sorunlar ishal ve solunum yolu hastalıklarıdır. İkisinde de erken fark etmek belirleyicidir. Buzağıya bakan kişi her öğünde şu işaretlere dikkat eder: süt içme isteği, dışkının kıvamı, burun akıntısı ve öksürük, kulakların duruşu, hareketlilik. Sütünü isteksiz içen ya da içmeyen buzağı, çoğu zaman bir sorunun ilk habercisidir.
Hastalık belirtisi gösteren buzağı için vakit kaybetmeden veteriner hekime başvurulur; tedaviye hekim karar verir. Aşılama ve koruyucu uygulamalar da işletmenin veteriner hekiminin hazırladığı programa göre yapılır.
Kayıt, bakımın görünmeyen yarısıdır. Buzağı doğumdan sonra küpelenir ve kayıt altına alınır; doğum tarihi, anne ve baba bilgisi, içtiği ağız sütü, geçirdiği hastalıklar ve yapılan uygulamalar yazılır. Düzenli tartım, buzağının yaşına uygun büyüyüp büyümediğini gösterir.
7. Sütten kesme
Buzağı ne zaman sütten kesilir sorusunun cevabı takvimden çok buzağının kendisindedir. Ölçüt, buzağının düzenli olarak yeterli miktarda başlangıç yemi yemesi ve sağlıklı olmasıdır. Birçok işletmede bu olgunluğa yaklaşık iki aylıkken ulaşılır; ancak yaşı dolmuş olsa bile yemini yemeyen bir buzağıyı sütten kesmek, büyümesini durdurur.
- Süt bir günde kesilmez; miktar birkaç gün içinde kademeli olarak azaltılır.
- Sütten kesme; yer değiştirme, aşılama ya da boynuz köreltme gibi başka stres kaynaklarıyla aynı günlere getirilmez.
- Sütten kesilen buzağı bir süre yakından izlenir, ardından yaşıtlarıyla birlikte gruba alınır.
Buzağı bakımında sık yapılan hatalar
- Ağız sütünü geç ya da az vermek, buzağının kendi emdiğini varsaymak.
- Göbek dezenfeksiyonunu atlamak.
- Islak altlık ve cereyan alan bölme.
- Süt saatini, miktarını ya da sıcaklığını günden güne değiştirmek.
- Kova ve biberonları her öğünden sonra yıkamamak.
- Buzağıyı yem tüketimine bakmadan, yalnızca yaşına göre sütten kesmek.
- Kayıt tutmamak; hangi buzağının ne zaman hastalandığını hatırlamaya çalışmak.

Holstein ve Simmental buzağı bakımında fark var mı?
Bakımın temel kuralları ırka göre değişmez: Holstein buzağı da Simmental buzağı da aynı ağız sütü, hijyen ve besleme disiplinine ihtiyaç duyar. Fark daha çok işletmenin hedefinde ortaya çıkar. Süt yönlü bir sürüde dişi buzağılar geleceğin sağmal ineği olarak yetiştirilir; Simmental gibi kombine ırklarda erkek buzağılar besiye uygun yapılarıyla ayrıca değer taşır. Irkların özelliklerini Holstein inek ve Simental inek yazılarımızda anlattık.
Bomonti Hayvancılıkta buzağı bakımı
Bomonti Hayvancılık, Kırklareli Değirmencik'te 2010'dan beri süt sığırcılığı yapar; sürümüzün yüzde 90'ı Holstein, yüzde 10'u Simmental'dir. İşletmemizde doğumlar ayrı bir doğumhanede yapılır. Yeni doğan buzağı ilk saatlerde ağız sütünü alır, ardından bireysel bölmelerde büyür; her buzağının sağlığı ve gelişimi ayrı izlenir ve kayıt altında tutulur. Sütten kesilen buzağılar yaşıtlarıyla birlikte grup ahırına geçer.
Sürümüzü dışarıdan hayvan alarak değil, kendi doğan buzağılarımızla yeniliyoruz. Bu, hastalıktan ari işletme statümüzü korumanın da yoludur: her hayvanın anne ve baba bilgisi, aşıları ve sağlık geçmişi doğduğu günden itibaren kayıtlıdır. Satışa sunduğumuz gebe düveler de bu buzağılardan yetişir.
Buzağı bakımı, düve yetiştiriciliği ya da sürünüze katmayı düşündüğünüz Holstein ve Simmental gebe düveler hakkında sorularınız için bize iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yeni doğan buzağıya ilk ne verilir?
Ağız sütü (kolostrum) verilir. Buzağı bağışıklığını ağız sütündeki antikorlardan alır; bu yüzden ağız sütü doğumdan sonraki ilk saatlerde, bekletilmeden içirilir.
Buzağıya ağız sütü ne zaman ve ne kadar verilir?
İlk öğün doğumdan hemen sonraki saatlerde verilir, çünkü bağırsakların antikorları emme yeteneği saatler ilerledikçe hızla azalır. Yaygın öneri, ilk gün buzağıya canlı ağırlığının yaklaşık yüzde 10'u kadar ağız sütü içirilmesidir.
Buzağı ne zaman sütten kesilir?
Ölçüt yaştan çok yem tüketimidir: buzağı düzenli olarak yeterli miktarda başlangıç yemi yiyor ve sağlıklıysa süt kademeli olarak azaltılır. Birçok işletmede bu olgunluğa yaklaşık iki aylıkken ulaşılır.
Buzağılar neden ayrı bölmelerde tutulur?
İlk haftalarda ayrı bölme, hastalıkların buzağıdan buzağıya bulaşma riskini azaltır ve her buzağının süt tüketimini, dışkısını ve genel durumunu ayrı izlemeyi sağlar.
Buzağıya su ve yem ne zaman verilir?
İlk günlerden itibaren temiz su ve az miktarda buzağı başlangıç yemi sunulur. Başlangıç yemi işkembenin gelişmesini sağlar ve buzağıyı sütten kesmeye hazırlar.
Buzağıda ishal ya da öksürük görülürse ne yapılır?
Vakit kaybetmeden veteriner hekime başvurulur; tedaviye hekim karar verir. Sütünü isteksiz içen buzağı yakından izlenmelidir, çünkü iştahsızlık çoğu zaman ilk belirtidir.
Satılık düveler için Holstein gebe düve ve Simmental gebe düve sayfalarımıza, tüm süreç için gebe düve satışı sayfamıza, süt sanayicisiyseniz çiğ süt tedariki sayfamıza bakın.

